Номнуо сарсыарда 9 чаастан култуура дьиэтигэр кэллиэгэлэр бэйэ-бэйэлэрин эҕэрдэлэһэн, сонуннарын атастаһан, үлэ матырыйаалын билистилэр.
🔸 Регистрацияны кытта сэргэ быыстапка үлэтин саҕалаата. Кыттааччылар болҕомтолоругар үөрэх түмэлэ тэрийбит «Сунтар бастакы дьахтар учуутала Евдокия Иевлевна Бушкова-Попова уонна кини дьиэ кэргэнэ» туруорулунна. Кэккэлэһэ Россияҕа оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин сылыгар уонна Сунтаар улууһугар оскуола иннинээҕи үөрэх 105 сылыгар анаммыт уһуйааннар кэрэхсэбиллээх быыстапкалара дьон-сэргэ болҕомтотун тарта.
Быйыл олунньутааҕы сүбэ мунньах «Вызовы времени: актуальные подходы к развитию образования Сунтарского улуса» тиэмэҕэ ананна.
🔸 Пленарнай мунньах үлэтигэр үөрэх тэрилтэлэрин салайааччылара, педагогическай үлэһиттэр — барыта 278 киһи кыттыыны ылла. Мунньаҕы улуус Аҕа баһылыга Анатолий Григорьев арыйда, бэйэтин этиитигэр үөрэх тиһигин аныгы усулуобуйаҕа сайыннарыы тутаах хайысхаларын сырдатта, үөрэх эйгэтин бары кыттыылаахтарын күүстэрин түмэр суолтатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
🔸 Сүрүн дакылааты үөрэх салалтатын салайааччы Борис Васильев оҥордо. Дакылаакка үөрэх тиһигин үлэтин түмүктэрэ, кэм тутаах ыҥырыылара бэлиэтэннилэр, ону тэҥэ улуус үөрэҕин эйгэтин салгыы сайыннарыыга тирээн турар суолталаах сыһыаннар көрдөрүлүннүлэр.
🔸 Пленарнай мунньах чэрчитинэн үөрэх тэрилтэлэрин үлэлэригэр практическай уопуту уонна инновационнай сыһыаны көрдөрөр этиилэр иһилиннилэр. Ол курдук, Сунтаар 1 нүөмэрдээх оскуола дириэктэри иитэр-үөрэтэр үлэҕэ солбуйааччы Валентина Николаева психологическай-педагогическай кылаастар үөрэнээччилэр идэлээх сайдыыларыгар оруолларын туһунан кэпсээтэ. Элгээйи оскуолатын дириэктэрэ Софья Игнатьева Элгээйи оскуолатыгар психологическай-педагогическай кылаастары олоххо киллэрии уоппутун билиһиннэрдэ. Надежда Алексеева «Ньургуһун» оҕо саадын үлэтигэр саҥа үөрэх кыахтарын нөҥүө оҕону сайыннарыыга туһуламмыт аныгы инновационнай ньымалары сырдатта.
🔸 Кадр кыаҕын уонна иитэр үлэни сайыннарыы боппуруостарыгар ураты болҕомто уурулунна. «СунАмп» Сунтаар эдэр педагогтарын ассоциациятын салайааччы Семен Васильев хамсааһын үлэтин кэпсээтэ. Инклюзивнай үөрэхтээһини сайыннарыы боппуруостара Анисия Игнатьева дакылаатыгар арылынна.
🔸 Күндэйэ орто оскуолатын дириэктэрэ Ольга Лазарева «Төрүт толкуй — удьуор утума» диэн дакылаатын бэйэтин оскуолатын иитэр үлэтин уопутугар олоҕуран, культурнай үгэстэри харыстааһын уонна үүнэр көлүөнэҕэ биэрии туһунан ньымаларын арыйда.
🔸 Үөрэх салалтатын иитэр үлэҕэ уонна эбии үөрэхтээһин салаатын сэбиэдиссэйэ Александра Павлова «Технология системы работы профилактики правонарушений и безнадзорности несовершеннолетних в едином воспитательном пространстве как основа эффективного механизма деятельности против детской преступности» дакылаатыгар профилактическай үлэҕэ чопчу ньымалары сырдатта.
🔸 Бу курдук пленарнай мунньах уопут атастаһыытыгар, тирээн турар суолталаах кыһалҕалары дьүүллэһиигэ уонна Сунтаар улууһун үөрэҕин тиһигин сайыннарыы инники суолларын быһаарыыга дьоһун былаһаакка буолла. Мунньах кэмигэр бэриллибит матырыйааллар, идеялар үөрэх тэрилтэлэрин салгыы үлэлэригэр туһаныллыахтара.
📌 Күн иккис аҥаарыгар Сунтаар 1 нүөмэрдээх оскуолатыгар алта былаһаакка үлэлиэҕэ.
🔶 Оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин сыла: сайдыы уонна инновация
Былаһаакка үлэтигэр уһуйаан сэбиэдиссэйдэрэ уонна иитээччилэр кыттыыны ыллылар.
🔸 Мунньах чэрчитинэн оскуолаҕа киириэн иннинээҕи үлэ хаачыстыбатын үрдэтии, педагогтар идэлэрин таһымын үрдэтии уонна төрөппүт уопсастыбаннаһын тардыы тирээн турар суолталаах боппуруостара көрүлүннүлэр. Дакылааттары оскуола иннинээҕи үөрэх салаатын сэбиэдиссэйэ Мичийэ Михайлова уонна исписэлиистэрэ Надежда Павлова, Александра Михайлова оҥордулар, билигин туох үлэ бара турарын уонна ситиһиллибит түмүктэри билиһиннэрдилэр.
🔸 Манна кадр үлэтин оптимизациялааһыҥҥа, ону тэҥэ, үлэһиттэри ЕФС-1 систиэмэҕэ көһөрүү боппуруостарыгар ураты болҕомто уурулунна. Маны таһынан, «Бастыҥ тыа сирин оҕо саада — 2025» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэс кыайыылаахтара — Уһун-Күөл «Сулусчаан» уонна 11 нүөмэрдээх «Кыталык» оҕо сайдар киин кэллэктииптэрэ үлэлэрин уопутун үллэһиннилэр. Кутана нэһилиэгин «Мичээр» уһуйаанын сэбиэдиссэйэ Зоя Григорьевна олус үчүгэй «Көмүс үктэл» күрэх тэрийэн түмүгүн таһаарда.
📌 Мунньах түмүгэр инники кэм соруктара туруорулуннулар.
🔶 Үөрэх профсоюһун кэмитиэтин мунньаҕа
Бэбиэскэҕэ кэмитиэт хонтуруоллуур хамыыһыйа 2025 сыллааҕы отчуотун боппуруостара, 2026 сыллааҕы дохуот уонна ороскуот сметатын бигэргэтии, ону тэҥэ чилиэн взноһун отчуоттарын бырыһыанын олохтооһун киирдилэр. Маны таһынан, үөрэх тэрилтэлэрин бастакы профсоюз тэрилтэлэрин, Күүкэй, Сунтаар анал коррекционнай оскуола уонна Кутана «Мичээр» уһуйаанын 24-25 сыллардааҕы үлэлэрин отчуоттара турда.
📌 Мунньах үөрэх профсоюһун бэрэссэдээтэлэ Нина Павлова салайыытынан улуус педагогтарын бырааптарын көмүскээһиҥҥэ турар профсоюз тэрилтэтин туруктаах буолуутун бөҕөргөтүүгэ туһуланан ыытылынна. Ылыллыбыт быһаарыылар улуус үөрэҕин бары үлэһиттэрин интэриэһигэр профсоюз тэрилтэтин тиһиктээх үлэтигэр олохтуохтара.
🔶 Бу күн үөрэх үлэһиттэрин олунньутааҕы мунньаҕын чэрчитинэн иитэр-үөрэтэр уонна научнай-методическай үлэҕэ дириэктэрдэр солбуйааччыларыгар туһуламмыт былаһаакка үлэтэ ыытылынна.
Программа чэрчитинэн кыттааччылар БКЭ түмүгүн ырытыыны уонна үөрэх хаачыстыбатын сыаналааһыны, инклюзивнай үөрэхтээһини тэрийии, «Сетевой учитель» федеральнай бырайыагы олоххо киллэрии боппуруостарын, ону тэҥэ оскуола оҕолорун функциональнай грамотностьтарын үөскэтии боппуруостарын ырыттылар. Федеральнай бырайыагы олоххо киллэрии уопутун Түбэй-Дьаархан уонна Шея оскуолатын бэрэстэбиитэллэрэ үллэһиннилэр.
🔸 Государственнай тыл бэлиитикэтин чэрчитинэн төрөөбүт тылы харыстааһыҥҥа ураты болҕомто уурулунна. Ол курдук, үөрэх салалтатын информационнай-методическай салаа исписэлииһэ Татьяна Жиркова төрөөбүт тылы харыстааһын уонна сайыннарыы туһунан дакылаат оҥордо.
🔸 Маны таһынан, улуус үөрэҕин салалтатын исписэлиистэрэ уонна учууталлар ааҕар-суоттуур, математическай уонна естественнай үөрэхтээһин грамотноһын үөскэтиигэ сорудах хомуурунньуктарын билиһиннэрдилэр.
📌 Былаһаакка аһаҕас дьүүллэһиинэн түмүктэннэ.
🔶 Сунтаар улууһун үөрэҕин үлэһиттэрин олунньутааҕы сүбэ мунньахтарын чэрчитинэн «Сила в единстве» стратегическай сессия ыытылынна.
📌 Былаһаакка биир кэлим үөрэх эйгэтигэр иитэр үлэни сайыннарыы боппуруостарыгар, тирээн турар суолталаах кыһалҕалары дьүүллэһиигэ уонна көдьүүстээх быһаарыылары көрдүүргэ ананна. Сессия үлэтигэр иитэр үлэҕэ дириэктэрдэр солбуйааччылара, учууталлар уонна исписэлиистэр кыттыннылар.
🔸 Үөрэх салалтатын иитэр үлэҕэ уонна эбии үөрэхтээһиҥҥэ салаатын сэбиэдиссэйэ Александра Павлова былаһаакка үлэтин арыйан, улуус таһымыгар иитэр-үөрэтэр үлэ оруолун туһунан дакылаатын билиһиннэрдэ.
🔸 Маны тэҥэ, иитиигэ муниципальнай бырайыактар кыайыылаахтарын наҕараадалааһын ыытылынна. Үөрэх тиһигэр волонтердар хамсааһыннарын сайыннарыы туһунан Н.М. Родионова аатынан Сунтаардааҕы оҕо айымньытын киинин педагога Галина Лидочен кэпсээтэ. Кини хамсааһын үлэтин билиһиннэрдэ. ОРГДДМ имписэлииһэ Мария Егорова Россия Федерациятын «Бастыҥнар хамсааһыннарын» бырайыак туһунан кэпсээтэ.
📌 Стратегическай сессия практическай чааһа хамаанданан үлэ быһыытынан ыытылынна. Кыттааччылар «Сила в единстве» диэн тиэмэни дьүүллэстилэр, иитэр үлэни тупсарыыга уонна үөрэх эйгэтигэр биир кэлим сыһыаны бөҕөргөтүүгэ эииилэри киллэрдилэр.
Маннык курдук былаһаакка үлэтигэр тирээн турар суолталаах кыһалҕалары дьүүллэстилэр. Сессия үлэтэ эдэр көлүөнэни иитиигэ биир хамаанда буолуу суолтатын көрдөрдө уонна Сунтаар улууһугар иитэр бэлиитикэни олоххо киллэриигэ улахан кылаат буолла.
🔶 «Разговоры о важном» — оҕону иитии уонна куттала суох буолуу сүрүн боппуруостарын Сунтаар улууһун исписэлиистэрэ дьүүллэстилэр
Кыттааччылар — педагог-психологтар, социальнай педагогтар, логопедтар уонна профилактика тиһигин уорганнарын бэрэстэбиитэллэрэ үөрэнээччилэргэ куттала суох уонна сайдар эйгэни тэрийиигэ туһуламмыт киэҥ тиэмэни ырыттылар.
🔸 Ол курдук улууска социальнай-психологическай сулууспа үлэтин, сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолор быраабы кэһиилэрин профилактикалааһын төрүттэригэр федеральнай сокуоннар тутаах балаһыанньаларын сырдаттылар. Маны тэҥэ, төрөппүт эппиэтинэһин боппуруостарыгар ураты болҕомто уурулунна.
🔸 Сунтаардааҕы ГАИ сулууспатын салайааччы Сахаян Александров оҕо суолга эчэйиитин профилактикатын тирээн турар суолталаах өрүттэрин билиһиннэрдэ. Педагог-психолог Прокопьева К.В. оҕолорго өйү-санааны сайыннарыыга сылгы сиэлиттэн оҥоһуктары туһаныы туһунан кэпсээтэ. Ону таһынан, Логопед Иванова Е.П. тыл сайыннарыы боппуруостарын ырытта. Кыттааччылар араас тиэмэҕэ сүрүн кыһалҕалары, саҥа ньымалары иһиттилэр.
🔸 Иитии уонна эбии үөрэхтээһин салаатын сэбиэдиссэйэ Александра Павлова «Воспитательная работа в едином образовательном пространстве» диэн дакылаатыгар үөрэх эйгэтин бары кыттыылаахтарын күүһүн түмүү суолтатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Былаһаакка үлэтэ аһаҕас микрофонунан түмүктэннэ, манна кыттааччылар спикердэргэ ыйытыыларын биэрдилэр уонна профилактика эйгэтигэр тирээн турар суолталаах кыһалҕалары быһаарыы суолларын ырыттылар.
🔶 Сунтаар улууһугар олунньутааҕы «Вызовы времени: актуальные подходы к развитию системы образования Сунтарского улуса» тиэмэлээх үөрэх үлэһиттэрин киэҥ хабааннаах мунньахтара түмүктэннэ. Сүрүн түмүк — үөрэх тиһигин бары звеноларын күүһүн түмүү.
📌 Кыттааччылар көрдөрүллүбүт уопут практическай сыанатын уонна бэриллибит тиэмэлэри үрдүктүк сыаналаатылар.
📌 Тэрилтэлэр үлэлэрин ситимниир туһалаах кэпсэтии буолла.
📌 Бастыҥ педагогическай практикалар улуус үөрэҕин тэрилтэлэрин үрдүнэн тарҕаныахтара.
«Маннык көрсүһүүлэр инникигэ сайдыыга биир хайысханы туруораллар», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтииллэр.
📌 Үлэ түмүгүнэн Сунтаар улууһугар үөрэх хаачыстыбатын үрдэтиигэ туһуламмыт чопчу сүбэлэр уонна соруктар оҥоһулуннулар.
